Nederland verlaagt de dijken en geeft ruimte aan de rivieren

Nederland ligt in de delta van drie grote Europese rivieren. Wateroverlast en overstromingen liggen altijd op de loer. Na een serieuze waarschuwing in 1995, met 250.000 evacuees vanwege een gevaarlijke hoge waterstand, is het nationale programma “Ruimte voor de Rivier” ontstaan. 

Een veiliger rivierengebied en een aantrekkelijke leefomgeving. Met deze doelstellingen zijn in Nederland ruim dertig waterbergingen aangelegd om overtollig rivierwater op te vangen tijdens hoge waterstanden. Een opvallend project is Overdiepse Polder waar een uniek terpenplan tot stand is gekomen.

Waterbergingsgebied Overdiepse Polder

Wanneer het water van de rivier Bergsche Maas extreem hoog staat, is dat een bedreiging voor steden als Den Bosch en Waalwijk. Een bergingsgebied van 550 hectare groot, genaamd Overdiepse Polder, is goed voor een tijdelijke opslag van negen miljoen m3 water. Samen met de agrarische bewoners werd een ‘terpenplan’ uitgewerkt waardoor men ook tijdens hoogwatersituaties veilig in het waterbergingsgebied kan blijven wonen.

In 2011 werd gestart met de aanleg van een nieuwe zes kilometer lange hoge dijk aan de zuidkant van de polder. Daartegenaan werden acht terpen gebouwd met daarop nieuwe boerderijen waar de agrariërs nu hoog en droog kunnen wonen. Elke terp is circa twee hectare groot, zes meter hoog en heeft een volume van 120.000 kuub zand en klei.  

In 2014 konden de oude boerderijen worden afgebroken en werd gestart met het verlagen van de rivierdijk aan de noordkant en het plaatsen van een gemaal. Een jaar later kon een nieuwe sluis worden gerealiseerd inclusief een grote opstelplaats voor noodpompen.

De afronding van het project bestond uit een Europese aanbesteding voor levering van vier mobiele pompsystemen. Medio vorig jaar ontving BBA Pumps BV hiervoor de officiële opdracht waarbij de oplevering begin maart 2018 plaatsvond.

In 2011, construction began on a new six-kilometre long high dike on the southern end of the polder. Eight terps with new farms were built against the new dike, so the farmers now have a safe place to live. Each terp is approximately two hectares in size, six meters high and has a volume of 120,000 cubic metres of sand and clay.

In 2014, the old farms were ready to be demolished, and the works began to lower the river dike on the north end and to place a pumping station. A year later, a new lock could be commissioned - including a large setup location for mobile flood control pumps.

The project was completed following a European tender to deliver four mobile pump systems. In the middle of last year, BBA Pumps BV was officially awarded the contract and delivery took place in early March 2018.

Na zes weken weer droog 

Gemiddeld zal het rivierwater eens in de vijfentwintig jaar de polder in stromen. Het waterpeil wordt hierdoor verlaagd met 27 centimeter. Dat betekent dat de bewoners van dorpen en steden stroomopwaarts beschermd blijven tegen overstromingen. In samenhang met de andere projecten van Ruimte voor de Rivier wordt hierdoor de veiligheid van ruim vier miljoen mensen in het rivierengebied vergroot.

Als de polder vol staat met water en de boeren het vee binnen hebben staan, moet binnen zes weken na overstroming het gebied weer droog zijn. Zodra het peil in de rivier begint te zakken, wordt de sluis geopend en zal het water in de polder gedeeltelijk terugstromen. Als de waterniveaus gelijk zijn wordt de sluis weer gesloten. Daarna worden vier mobiele noodpompen op de opstelplaats geïnstalleerd met een totale pompcapaciteit van 20.000 m3/uur. Hiermee wordt het overtollige water uit de polder terug in de rivier gepompt. Als laatste wordt het restwater afgevoerd via een gemaal in de rivierdijk en is de polder weer klaar voor agrarisch gebruik.

De mobiele pompsystemen

De mobiele pompsystemen zijn in beheer van waterschap Brabantse Delta. Bij overstromingen is snelheid cruciaal; dat is dan ook de rode draad geweest tijdens het opstellen van het pakket van eisen. De dieselgedreven pompen zijn voorzien van een optrekframe zodat ze snel met eigen vrachtwagens vanuit de opslag in Heijningen naar de polder gebracht kunnen worden. Het leidingwerk is waar mogelijk voorzien van snelkoppelingen om geen tijd te verliezen tijdens de opbouw van de installatie. Na twee weken pompen is er meer dan vijf miljoen kuub water uit de polder verdwenen.

Spannende tijden

“Het waren soms spannende tijden” vertelde ir. Simon Hofstra, projectmanager tijdens de ontwikkeling en aanleg van Overdiepse Polder. “Niet alleen voor de bewoners, die jarenlang in een grote verbouwing hebben geleefd. Ook voor de aannemer die in de zomer van 2014 ineens op duizenden explosieven uit de Tweede Wereldoorlog stuitte! Toch zijn we enorm trots op de realisatie die netjes binnen het budget en de planning is gebleven.”

Gedurende de aanleg van de polder en tijdens de Site Acceptance Test van de pompen was er veel interesse uit binnen- en buitenland voor dit unieke en typisch Nederlandse project.

 1995 overstroming rivierengebied na hoogwater uit Zuid Europa

2001 terpenplan Overdiepse polder 


2018 Site Acceptance Test mobiele noodpompen 

2016 Overdiepse polder afgerond